Havacılık · altyapı ve veri · Ağustos 2026
Terk edilmiş açık kömür ocakları ve 70 taş ocağı gölünden oluşan 7.600 hektarlık bir araziye bir havalimanı kuruldu. Yedi yıl sonra dünyanın 8. en yoğun, bağlantı sayısında ise 1. havalimanı. Bu sayfa nasıl olduğunu anlatıyor — plandan ihaleye, taşınmadan metroya — ve her adımı EUROCONTROL'ün kendi günlük kayıtlarıyla ölçüyor.
Kronoloji
Her bölümün altındaki rakam ya EUROCONTROL'ün günlük kaydından ya da kaynağı belirtilen bir açıklamadan geliyor.
Mayıs 2013 · ihale
Atatürk Havalimanı şehrin içinde kalmıştı: iki kesişen pist, büyüyecek yer yok. Mayıs 2013'te Cengiz–Kolin–Limak–Mapa–Kalyon ortak girişimi yeni havalimanı ihalesini kazandı. Model yap-işlet-devret: şirket inşa eder, 25 yıl işletir, sonra devlete devreder.
Yatırım bedeli 10,2 milyar euro; üstüne 25 yıl boyunca devlete ödenecek 22,2 milyar euro kira. Dünyanın en büyük özel havalimanı işletmesi.
Arazi
Seçilen yer Arnavutköy'de, Terkos Gölü yakınında, Karadeniz kıyısında 7.600 hektar. Ama boş bir arazi değildi: bölge yıllarca kum, çakıl ve linyit için kazılmıştı. Proje alanında 16 ruhsatlı maden vardı ve eski açık ocaklar toprakla dolduruldu.
Eski kazılardan geriye kalan 70 ayrı su kütlesi — 0,17 hektardan 100 hektara kadar, toplam 610 hektar. Pistlerin altındaki zemin, bir madencilik peyzajının üzerine yeniden inşa edildi.
Sentinel-2 · 10 m çözünürlük · her kare bulutsuz bir yaz gününden
Pistlerin ve terminalin nasıl belirdiğini izleyin — ve etrafındaki taş ocağı göllerini. Kareler ortak bir pozlamaya eşitlendi, yoksa sıralama havalimanının değil mevsimin değişimini gösterirdi; geriye kalan renk farkı ise gerçek: 2025 yazı daha kuru geçti.
29–31 Ekim 2018 · açılış
Havalimanı 29 Ekim 2018'de, Cumhuriyet Bayramı'nda törenle açıldı. İlk ticari sefer iki gün sonra kalktı: 31 Ekim 2018, TK2124, Ankara. Sonra beş ay boyunca neredeyse hiçbir şey olmadı — Kasım 2018'de günde ortalama 4 kalkış.
Bu dönemde yeni havalimanının IATA kodu ISL'di; IST hâlâ Atatürk'e aitti. Kodlar henüz yer değiştirmemişti.
5–6 Nisan 2019 · Büyük Göç
Atatürk ticari trafiğe kapandı ve bir havalimanının bütün işleyen parçası 40 km kuzeye taşındı: 686 tır, 47.000 ton ekipman, 1.800 kişi. Taşınan yükün kapladığı alan 33 futbol sahası kadardı, tırların kat ettiği toplam yol 400.000 km. Devlet 45 saatlik bir pencere vermişti; operasyon 29 saatte bitti.
Ve kodlar takas edildi: IST yeni havalimanına geçti, Atatürk ISL oldu. Veride: Ocak 2019'da günde 12 kalkış → Nisan 2019'da 444.
22 Ocak 2023 · M11
Havalimanı şehir merkezine 40 km uzakta açıldı ve dört yıl boyunca oraya ulaşmak demek otoyol demekti. 22 Ocak 2023'te M11 metro hattı Kağıthane–İstanbul Havalimanı arasında açıldı; Gayrettepe bağlantısı Ocak 2024'te, Arnavutköy durakları Mart 2024'te eklendi.
Saatte 120 km ile Türkiye'nin en hızlı metrosu; havalimanından Gayrettepe'ye yaklaşık 30 dakika. Havalimanı ancak bu noktada şehre gerçekten bağlandı.
2025 · dünyada 1.
IST yoğunlukta dünyanın 8. havalimanı — ama bağlantı sayısında birinci. 2025'te 327 destinasyona 82.733 bağlantı sunarak dünyanın en bağlantılı havalimanı oldu. Günde 750 kalkış, dört kıtaya, çoğu geniş gövdeli uçaklarla.
İkisi de IST'in kendi apronunda: üstte Türk Hava Yolları uçakları terminalin önünde, altta bir Red Wings Superjet'i körüğe bağlı — arkada yine THY kuyrukları. Bu ağın günlük hâli: yerli tarifeli seferler ile yabancı taşıyıcılar aynı apronu paylaşıyor.
milyon yolcu · İGA / ACI World açıklamaları
2022 burada yok: diğerleriyle aynı güvenilirlikte bir kaynak bulamadım, tahmin edilmiş bir çubuk ise boşluktan kötüdür.
Kayıt
İki ayrı grafik, çünkü iki farklı birim: hareket sayısı ve dakika. Aynı eksene bindirilmiş çift ölçekli grafikler yanıltır.
aylık ortalama · LTFM · EUROCONTROL
aylık ortalama dakika · tüm sebepler · 2021'den itibaren
2022 → 2025 · bulgu
2022'nin ilk yarısında havalimanı günde 521 kalkışta kalkış başına 18,95 dakika rötar üretiyordu. 2025'in ilk yarısında günde 713 kalkışa çıkmıştı — çok daha yoğun — ama rötar 11,90 dakikaya inmişti.
Aylık kayıtta yoğunluk ile rötar arasındaki korelasyon yalnızca +0,41. Kar havalimanını kapatır (25 Ocak 2022: 15 kalkış), deprem doldurur (Şubat 2023: kalkışlar artarken rötar 75 dakikaya çıktı) — aynı veride birbirinin zıddı iki parmak izi.
Kaynaklar ve görseller
Trafik ve rötar rakamları EUROCONTROL Performance Review Unit'in açık veri setlerinden: Airport Traffic (günlük IFR hareket, 2018–2026) ve All / ATC pre-departure delays (günlük, tüm sebepler). © European Organisation for the Safety of Air Navigation (EUROCONTROL). Veri, telif ve sorumluluk reddi bildirimiyle birlikte kısmen çoğaltılabilir; EUROCONTROL doğruluk, eksiksizlik veya kullanışlılık konusunda hiçbir garanti vermez ve buradaki yorumlar EUROCONTROL'ün resmî görüşünü yansıtmaz. Uydu kareleri Sentinel-2 L2A gerçek renk görüntülerinden (Copernicus Sentinel verisi 2017–2025, işlenmiştir) — AWS üzerindeki açık arşivden. Sıralama ve yolcu sayıları ACI World ve İGA açıklamaları. İhale, maliyet, arazi ve metro bilgileri İGA'nın çevresel etki raporu ile dönemin haber kaynaklarından. 1 Ekim 2023'teki kalkış başına 90,9 dakikalık zirveye henüz bir açıklama bulamadım — o gün trafik normaldi.